Hoe dialysepatiënten met behulp van verpleegkundigen zelf de regie nemen
Van idee naar actie
De bal begon te rollen na een vraag van een vaatchirurg over hoe zelf aanprikken van shunts door patiënten was geregeld op de afdeling. Julia hoefde daar niet lang over na te denken: dat deden ze niet. “Het gebeurde gewoon nog niet bij ons, er was ook geen protocol. Maar de vraag bleef hangen,” blikt ze terug. Toen ze kort daarna werd gevraagd om tijdens het European Vascular Course (EVC) iets te vertellen over dit onderwerp, was dat het laatste duwtje dat ze nodig had. Het werd een kans om iets nieuws op te zetten.
Julia startte het project met een rondvraag onder patiënten om interesse te peilen. Uit meerdere enthousiaste reacties werd duidelijk dat die interesse er wel was. “Daarna ben ik de wetenschappelijke literatuur in gedoken. Wat zijn de voordelen? Wat zijn de risico’s? En wat is er nodig om het goed en veilig te doen?” De voordelen waren veelbelovend. Zelf aanprikken zorgt bij patiënten voor meer eigen regie, meer zelfvertrouwen en minder angst, minder pijnbeleving en zelfs tijdswinst.
Praktijkboek
Maar er waren ook duidelijke voorwaarden rondom hygiëne en het goed aanleren en begeleiden van patiënten. Daardoor ontstond het plan om een praktisch instructieboek te maken. Dit deed Julia niet alleen, maar met hulp van meneer Smeijers, een dialysepatiënt die een jaar geleden als eerste startte met zelf aanprikken. Dat hij heeft meegeschreven aan het praktijkboek, zien ze beide als een toegevoegde waarde.
“Julia heeft het meeste werk gedaan. Maar het moest wel in gewone, begrijpelijke taal. Verpleegkundigen gebruiken vaak moeilijke woorden,” zegt meneer Smeijers. “Hij was streng hoor,” voegt Julia lachend toe. “Uiteindelijk hebben we het denk ik wel honderd keer aangepast. Duidelijke stappen, foto’s, een instructievideo erbij. Maar daardoor is het nu wel een boek waar patiënten echt iets aan hebben.”
Voor patiënten, door patiënten
Dat het werkt, blijkt uit de reacties van de mensen op de afdeling. Andy, inmiddels een half jaar zelfprikker, had in eerste instantie geen interesse. Maar na uitleg, begeleiding en wat overtuigingskracht van Julia veranderde dat. “De eerste keer was wel even spannend, maar nu wil ik niet meer anders. Het is niet dat de verpleegkundigen niet kunnen prikken,” verzekert hij. “Maar het geeft mij veel meer gevoel van eigen regie. Je kunt het op je eigen tempo doen, daardoor is het ook minder pijnlijk.”
Meneer Smeijers en Andy halen ook beide de touwladdertechniek aan. Deze manier van prikken wordt vaak gebruikt. “Als je zelf prikt weet je precies waar al eerder is geprikt. Daardoor kun je makkelijker een andere plek kiezen en de touwladdertechniek goed toepassen, wat helpt om je shunt langer te behouden,” zegt meneer Smeijers.
Ook voor verpleegkundigen verandert er iets. Patiënten die zelfstandig prikken, krijgen een roze klapper. Dat is het signaal: deze patiënt doet het zelf, de verpleegkundige begeleidt. “Dat loslaten is soms lastig, want het verlenen van hulp zit in onze aard,” vertelt Julia. “Maar als je ziet wat het patiënten oplevert, wordt het vanzelf makkelijker.” Het stimuleren van zelfmanagement is een belangrijk onderdeel van het verpleegkundige vak. Het vergroot de zelfstandigheid van de patiënt en kan tegelijk de druk op de zorg verlichten.
Landelijke aandacht voor verpleegkundige verbeteringen
Het project bleef niet onopgemerkt. Julia besloot mee te doen aan de posterwedstrijd van de verpleegkundige track op de ICT & health World Conference afgelopen januari. Ze won een stimuleringsprijs. “Met de geldprijs kon ik de boekjes professioneel laten vormgeven en drukken. Ik heb al aanvragen vanuit het hele land gekregen om het boek te delen. Dat geeft wel aan dat dit thema leeft.”
Zelf kijkt Julia ook alweer verder. “Ik denk dat verpleegkundigen vaak heel goed zien waar dingen beter kunnen, maar soms wachten tot ‘iemand’ er iets mee doet. Mijn advies: begin gewoon. Wat voor jou misschien als iets kleins voelt kan landelijk impact maken! Alleen maar leuk om bezig te zijn met dit soort verbeteringen voor goede zorg!”